Köşe Taşlarımız;
Derneğin Amaçlarını , her türlü bilimsel, kültürel ve sanatsal çalışmayı folklor, sergi, toplantı gibi sosyal faaliyetler yoluyla üyeler arasında yakınlaşma ve kaynaşmayı sağlamaktı. diye açıklayan kurucu üyelerimiz
Köşe Taşlarımız;
Türkiye'de Abhaz yapılanması İstanbul Abhaz Kültür Derneği ile başladı.
1908 yılında Kurulan İstanbul Çerkes Tevaün Cemiyeti gerek Osmanlı İmparatorluğu dahilindeki Çerkesler gerekse anavatan Kuzey Kafkasya'daki soydaşlarımızla kurduğu ilişkililerde çok büyük hizmetler görmüştür. 14 Yıl devam eden bu cemiyet Osmanlı İmparatorluğunun yıkılması ile kurulan Türkiye Cumhuriyeti Devletinin o dönemdeki yöneticileri tarafından Eylül 1923 yılında bir daha açılmamak üzere kapatıldı.
1950 yılında hükümet ile kurulan irtibat nezdinde tekrar teşebbüse geçen Çerkes büyükleri Çerkes şemsiyesi altındaki tüm Kafkasyalıları bünyesinde toplayan İstanbul Kafkas Kültür ve Yardımlaşma Derneği adı altında derneklerini kurarak çalışmalara başladı.
1964 lerde İstanbul Kafkas Kültür Derneğinin başkanlığını yürüten değerli büyüğümüz merhum Yaşar Bir (Arzınba) nın himmetleri ile İstanbul Taksimdeki Park Otelin salonlarından birinde her hafta perşembe günleri akşamları Kafkas Folklor çalışmaları ve gösterileri yapılırdı. Bu gösterilere halk son derece ilgi gösterirdi.
Yine böyle bir gecede seyirciler arasında bulunan bir "Çerkes" delikanlısı adaba uymayan saygısızca hareketlerinden dolayı ikaz edilmesine rağmen saygısızlığına devam etmesinden dolayı Abhaz Gençleri tarafından dışarı çıkarılmıştır. Bu eylem tartışma konusu olmuş, Çerkes ve Abhaz büyükleri arasında münakaşalara sebep olmuştur. Bu görüşmelerin neticesinde Abhaz Büyüklerimiz topluca istifa ederek 1967 yılında İstanbul Abhaz Kültür Derneği'ni o zamanki adı ile Kafkas-Abhazya Kültür Derneğini kurmuşlardı.
Not 1: 5 Kasım 1967 tarihinde İstanbul Kafkas Kültür ve Yardımlaşma Derneğinde Yapılan Genel Kurulda Abhaz Büyüklerimiz Ziya Yıldırımgeç, Ömer Buyuka, Hayri Domoniç, Dr Cahit Beşgür, Hakkı Kurmel, Cemal Kayalar, Nazmiye Tuğ, Sait Şurdum, Hayri Örge gibi isimlerden oluşan büyüklerimiz Dernek organlarına seçilmiş ve dernek başkanlığını yapmıştır. Kaynak: Kafkas Birlik Mecmuası 1-2 1971 Sayı 8-9
Not 2: Adap konusu ile alakalı o anları yaşayan değerli büyüğümüzün sözlü tarih çalışmalarımdan birinde konuyu anlatmış, video kaydı alınmıştır.
Derneğin Amaçlarını , her türlü bilimsel, kültürel ve sanatsal çalışmayı folklor, sergi, toplantı gibi sosyal faaliyetler yoluyla üyeler arasında yakınlaşma ve kaynaşmayı sağlamaktı. diye açıklayan kurucu üyelerimiz
Kafkas - Abhazya Kültür Derneğine büyük emekler veren Ömer Büyüka'dan edindiğimiz bilgilere göre Abhaz'lar İstanbul'un çeşitli Kafkas Kültür Derneklerinin üyesiydiler, zaman içersinde kimliklerini daha rahat yaşama amacı ve kardeş derneklerle de bağlarını pekiştirmek gayesiyle kendi derneklerini 1967 yılında Sabri Ander'in gazinosunda toplanan kalabalık bir üniversite gençliği ile başlarında bulunan Ziya Yıldırımgeç ve diğer isimler ortak mutabakat sonucunda bir kültür derneği kurulmasına karar verdiler.
1937 Yılında Sakarya ili Merkez ilçesine bağlı Kayalar Reşitbey köyünde doğdum. İlkokulu Kayalar Memduhiye İlkokulu, Ortaokulu'da Adapazarı Merkez Ortaokulun'da bitirdim. 1955-1958 Kuleli Askeri Lisesi, 1960 Kara Harp Okulunu iyi dereceyle bitirerek Asteğmen olarak ordu saflarına katıldım. 30 Ağustos 1970 yılında Piyade Yüzbaşılığa terfi ettim. Yüzbaşı iken kendi isteğimle ordudan ayrıldım. 1980 Yılına kadar Devletin Kamu Hizmetlerinde ve Özel Görevlerinde çalıştım. 1985 Yılında müdür mertebesinde emekliye ayrıldım. İstanbul da ikamet etmekteyim.
Türkiyedeki Abhazlar ile Abhazyadaki Abhazlar arasındaki sosyolojik benzerlik ve ayrıcalıkları araştırmak ve soruşturmak suretiyle, son durum hakkında bir yazı hazırlamaktayım. Halen yayınlanmış "Kayalar" adlı bir şiir kitabım vardır. Der Nihat Demiroğlu Ardzınba
SABRİ ANDER
05.03 1914 Adapazarı doğumlu, Abhazların Beygua soyuna mensup, Abjako yani Acıelma köyünden. 1921-1934 yıllan arası Yunanistan'da yaşadı Adapazarı'na döndükten sonra iş bayatı nedeniyle İstanbul'a göç etti. Serbest ticaretle uğraştı, 1975 yılında ilk kez Abhazya ziyaret etti. Evli ve 3 çocuk babası olan Sabri Ander 03.08.1987 yılında vefat etti.
KAYNAKLAR:
Kuruluşundan günümüze kadar yaşayan değerli Başkanlarımız, Yönetim Kurulu üyelerimiz ve onların anlattıkları yaşam hikayeleri yanı sıra Karar Defterleri en önemli kaynağımı oluşturdu. Yeşim Trış-pha tarafından 40. yıl nedeniyle yapılan sözlü arşiv çalışması da istifade ettiğim diğer önemli kaynağımdı. Çeşitli nedenlerle kayıt altına alınmış bazı kaset, cd gibi argümanlar da bilgi edinmek maksadı ile incelenmiş ve istifade edilmiştir.
İstanbul Abhaz Kültür Derneği yönetim kurulunda 1999 yılına kadar görev alan 288 kişi var. Her birinin katkıları paha biçilmez değerli hizmetler.
Yazımın başlığına konu olan “Köşe Taşları” nı bahsetmeden olmazdı. Yönetim kurullarında görev alanlar elbette kıymetli ama onları sevk ve idare eden komutanları var. Onlardan bahsedeceğim.
Abhaz, Abhazya ismi ile dernek adının tescil edilmesinin zorluğunu aşan o tarihde yeni mezun bir avukat Tapşipa Ergün Tapşın'la başlamak isterim. Üyelerin gidip geldiği yer temini için çaba sarf eden Özetle 1969 yılı Folklor Çalışmaları ve Dernek Merkezi olarak bir bina satın alınması konusu ile geçirmişler.Bina alımı içinde Cemal Kayalar, Cemal Parman ve Ethem Arutan dan oluşan bir heyet teşkil etmişler. Daha sonra bu heyete yetkileri de arttırılarak Sabri Ander, Etem Arutan, Şerafettin Terim, Cemal Kayalar, Ziyattin Yıldırımgeç 'den oluşan bir komite oluşturulmuş. Para toplamak amacıyla Çemberlitaş'ta Site sineması üzerinde düğün salonunda Yılbaşı Balosu düzenliyorlar.1974 yılında Dernek kapanma sürecine girdiğinde devreye Etem Arutan giriyor. Tapşıpa Ergün Tapşın başkan olarak öneriliyor ve süreç devam ediyor. 1975 yılında Lamia Cihangir ve Necati Özdemir Almanyaya gidiyorlar. Ve derneğimiz bir arsa sahibi oluyor.1978 yılında yapılan genel kurulda kuruluşundan bu tarihe kadar yapılmayan bir şey oluyor. Başkan Mümtaz Demiröz, Başkan Yardımcısı Yurdanur Yalçın Muhasip Üyeliğe Olgun Özbaş, Üyeler Fatih Atan, Menşur Arı, Tekin Kadercan, ve Engin Babakuş'tan oluşuyor.
Bu kadro, 1967 den 1978 in 2. dönemine kadar yönetim kurulu görevi yapmış değerli büyüklerimizin yapmadığı bir şeyi YILLIK FAALİYET PROGRAMI yapıyor. Bu ilkti. Neydi bu program: Kültür Geceleri,Seminer ve Konferanslar, Geziler, Dil Çalışmaları, Özelde İstanbul genelde Türkiye deki hemşerilerimizin tespiti ve ilişki kurulması, bunun içinde Halkla İlişkiler Kolu diye bir birimin oluşturulması kararı ile start veriyor.
Ancak 20 01.1979 tarihinde Sıkı Yönetim Duyurusu ile Dernek faaliyetleri durdurulduğundan yukarıda bahsedilen faaliyet programı sürdürülemiyor. 22.9.1979 tarihinde alınan bir kararda sıkıyönetim kararları gereği Yönetim Kurulu toplantıları yapılmıyor.
AŞAMBA MÜMTAZ
13 Nisan 1950 tarihinde Akçakoca Esmahanım Köyünde yaşayan Abhaz bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi.Bursa İmam Hatip okulundan 1973 yılında mezun oldu Öğrenciliğinde çalışmaya başlıyarak 5 yıl imam olarak görev yaptı.Siyasi görüşleri ve Kafkasya ile olan ilişkileri nedeniyle yapılan baskılar sonucu görevinden 1976 yılında istifa etti.
1978 yılında evlenip, o yıllarda tıp fakültesinde okuyan eşinin okulu nedeniyle istanbul 'a yerleşince Uludağ Üniversitesi İktisadi ve Ticari İlimler Fakültesini bırakmak zorunda kaldı. 1979 yılında kızları Gunda dünyaya geldi.
Gençlik yıllarından itibaren önce Bursa daha sonra Istanbuldaki Kafkas Kültür derneklerinde aktif olarak çalıştı,o dönemlerden Abhazya ile yazışmaya ve iki ülke arasında köprü kurmaya çalışanlardan biri oldu.Kafkas derneklerinin yönetim kurullarında görev aldı, 1978-1992 yılları arasında beş dönem istanbul Abhaz Kültür Derneğinin başkanlığını yaptı.
14 Ağustos 1992 de Abhazya savaşı çıktığında düşünce olarak savaşa karşı olmasına ve Abhazların Gürcü halkı ile birlikte barış içinde birarada yaşamaları gerektiğine inanmasına rağmen fiili durum Abhaz halkının yanında olmayı gerektiriyor düşüncesiyle Abhazyaya gitti.Tüm savaş süresince ve savaştan sonra da 3 yıl kadar Abhazya da yaşadı. Ailesi ile Abhazyaya göç etmeyi planlıyordu..Gayri resmi olarak Dışişleri Bakanlığında çalıştı. Ana Vatana Dönüş Komitesi'nde ise başkan yardımcısı olarak görev aldı. Ancak yöneticilerle arasında ortaya çıkan düşünce ve ilke ayrılıkları nedeniyle bu görevinden istifa ederek ayrıldı. Abhazyada tüberküloza yakalanıp ardından da kalp krizi geçirince 1995 yılı sonunda Türkiye'ye döndü. 3 Ağustos 1998 sabahı iş için bulunduğu Moskovada geçirdiği kalp krizi sonucu hayata gözlerini kapadı.Rusça bilir,Abhazcayı okuyup,yazar ve simultene tercüme yapacak kadar iyi konuşurdu.
Sıkı yönetim sonrası değişen dernekler yasası doğrultusunda tüzük değişiklikleri yapılarak faaliyetlerine devam eden derneğimiz 1985- 1987 dönemi Başkan Talat Derinbay Darımba önderliğindeki yönetim derneğin sahip olduğu arsa üzerinde bina yapılması için çalışılmış Ancak uygun müteahhit bulunamadığı için proje ertelenmiştir.
Yazı uzuyor. Dile kolay 300 kimlik her biri birer cevher. Yazımı zorunlu kısa tutuyorum. İsimlerini yazamadıklarımdan özür dilerim. Dernek binası sahibi olmamıza emeği geçen, Lamia Cihangir. Ridade, Riraşe Kafkas Halk Dansları ekiplerimizin isim annesi Papapha Mahinur Tuna, Mutlu Algenç.Cihan Zafer, Sarıyerdeki Orman çalışması ile Bülent Özbelli , Ömer, Atanur Aksoy kardeşler, birde yanlarına Hakan ve Okan Ander kardeşleri koymazsanız olmaz. Derneğimizde çağ atlatan Beygua ve Akhusba kardeşler, Nart A.Ş, Kafkas-Abhazya Dayanışma Komitesi ve Abhaz Dernekleri Federasyonu ile Türkiye yapılanması,
Diğer bölümde buluşmak üzere.
Yazar Hakkında
Özen sanbay atsanba
Aslen Sakarya Çaybaşı Yeniköy doğumluyum. Kimliğimde doğum tarihim 1954 yazıyorsa da babam Kore’de askerlik yaptığı için benim de Kore de asker olmam ihtimali üzerine dedem Asanba Mustafa Sanbay yaşımı küçük yazdırmış.
Çok küçük yaşlarda Sakarya’dan İstanbul’a göç gittik. O yaşta bir çocuk hatırlar mı bilmiyorum ama ben hatırlıyorum. Yataklar simit Adapazarı’ndan İstanbul’a Haydarpaşa’ya göç. Sonra vapur arkasından yine tren ver elini Zeytinburnu. Sakarya’da 150 dönüm arazi, iki katlı sekiz odalı bir evi bırak Zeytınburnun da iki odalı bir gecekonduya. Sebep, Babamın Gislaved (Cızlavet) Lastik Fabrikasında işbaşı yapması. Daha sonra iş değişikliği bu kez de ver elini Üsküdar Tarih 1960. İhtilal olmuş, kardeşim olmuş ben ilkokul 2. sınıftayım. Eğitim hakkımı Üsküdar/Bağlarbaşı Cumhuriyet Lisesinden mezun olarak kullandım. Sonrası yaşam mücadelesi.1976 yılında askerliğimi bitirdiğimde 2 erkek bir kız kardeşim de olmuştu. 1997 yılında emekli oldum. Çalışmaya devam ta 2002 yılına kadar 2 firmada yönetici olarak çalıştım. 1992-97 yılları arasında kendi çapımda hatırı sayılı 3-4 tane inşaat taahhüt işleri gerçekleştirdim. Devlete vergi ödedim, benimle çalışan mesai arkadaşlarımı emekli ettim. Beş Nisan ve 99 depremini yaşadıktan sonra ne sermaye kaldı ne takat.
İstanbul Abhaz Kültür Derneği’nde Rahmetli Aşamba Mümtaz’ın başkanlığı zamanında dernek üyesi oldum. 1980 ihtilalı ile uzun süre kapalı kalan dernek üyeler arasında iletişimi de zora soktu. O tarihe kadar tek kelime bilmediğim Abhaz lisanını öğrenme gayreti içinde bugün rahmet ve saygı ile andığım Aşamba Mümtaz’ın armağan ettiği ANBAN sayesinde öğrenme heveslisi oldum. Rahmetli Mümtaz’ın armağan ettiği ANBAN annemin sıkıyönetim korkusu ile sobada imha etti. Çok üzülmüştüm. 2010 yılında Abhaz Dernekleri Federasyonu kurulunca Abhazya seyahatlerimde birkaç çeşit Anban, sevgili kardeşim Sariya Amıçba ve Oktay Chkotu’nın hazırladığı Abhazca Türkçe Konuşma Klavuzu sahibi oldum.
1992 de iki çocuk babasıydım.1996 yılında Avrasya Feribotu olayı ile Asya ve Avrupa’yı sarsan eylem ulusal kimliğimin yeniden şahlanmasına sebep oldu. 2008’e kadar Abhazya tanındı, tanınacak, İstanbul, Sakarya, Düzce, Ankara koştur koştur.
Abhazya’nın tanınması öncesi ve sonrası Abhaz Yapılanması koşturmacısı. Ver elini Türkiye. Ankara, Bolu, İnegöl, İstanbul, Düzce bir araya geldi Abhaz Dernekleri Federasyonu (Abhaz-Fed) Bu da yetmezdi. Bilecik, Bursa, Darıyeri, Eskişehir,Tokat Fındıcak, Karaelmas, Kayalar, Kocaeli, Sakarya, Samsun, Sinop, Tufanbeyli. Henüz Abhaz Dernekleri Federasyonu üyesi değil ama Yozgat Osmaniye sevincim oldu.
Abhazya Cumhuriyeti Geri Dönüş Devlet Bakanlığı/Komitesi bünyesinde çıkarılan baskısı Türkiye’de yapılan “Apsadgiıl Agueysıbjı” gazetesi çalışmaları içerisinde basın payesi verilen birkaç kişiden biri oldum. Yeter mi? Yetmez tabi. Bir müddet Abhaz Haber ve Abhaz Postası Editörlüğü. Hz. İbrahim’i ataşe atan Nemrut’a hizmet olsun diye odun taşıyan katırlar olduğu gibi ateşi söndürmek için su taşıyan karıncalar var. Artık Sakarya’dayım. İstanbul 4 yıl önce geride kaldı. Dedim ya. Bizim ki karınca misali.
0 Yorum