Gürcistan’ın Türkiye’deki Siyasi Nüfuz Stratejisi: Ankara Bu Tabloyu Daha Ne Kadar Görmezden Gelecek?
**Dr. Elçin Başol**, Gürcistan’ın Türkiye’de yaklaşık yirmi yıldır yürüttüğü diaspora politikalarını, lobicilik faaliyetlerini ve siyasi nüfuz stratejisini mercek altına aldı. TBMM’de Abhazya Dostluk Grubu kurulmasına yönelik tepkilerden Ahıska Türklerinin haklarına, Kuzey Kafkasya diasporasının geleceğinden Abhazya’nın bağımsızlık mücadelesine kadar pek çok kritik konuyu ele alan Başol, Ankara’ya dikkat çekici bir çağrıda bulundu: “Türkiye, başka devletlerin diaspora üzerinden yürüttüğü siyasi mücadelenin sahasına dönüştürülmemelidir.”
Gürcistan’ın Türkiye’deki Siyasi Nüfuz Stratejisi: Ankara Bu Tabloyu Daha Ne Kadar Görmezden Gelecek?
Dr. Elçin BAŞOL

Türkiye’deki Gürcü sivil toplum kuruluşlarının TBMM’de Abhazya Dostluk Grubu oluşturulması girişimine karşı yayımladıkları ortak açıklama, Gürcistan’ın Türkiye’de uzun yıllardır yürüttüğü diaspora politikasının geldiği noktayı göstermesi bakımından son derece kritik. Açıklamanın içeriği kadar, arkasındaki örgütsel kapasite ve bu kapasitenin hangi dönemsel süreç içerisinde oluştuğu da dikkate alınmalıdır.
Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının kendi parlamentoları nezdinde yürüttükleri demokratik girişimleri Gürcistan’ın siyasi çıkarları üzerinden mahkum etmeye çalışan, Abhazya’nın bağımsızlığını savunmayı bölücülükle ilişkilendiren ve Türk milletvekillerinin siyasi faaliyetlerini hedef alan bu yaklaşım, asla kabul edilebilir değildir. Türkiye’deki Abhazların siyasi iradesinin sınırlarını belirlemek Gürcistan’ın da Türkiye’deki Gürcistan yanlısı lobinin de haddi değildir.
Ancak asıl mesele bugün yayımlanan bir bildiriden çok daha büyüktür. Yaklaşık yirmi yıldır Gürcistan tarafından devam ettirilen, farklı aşamalardan geçen ve giderek daha güçlü bir siyasi mobilizasyon kapasitesi kazanan bir devlet politikasından söz ediyoruz. Bu politikanın yalnızca Abhazya açısından değil, bütün Kuzey Kafkasya diasporası ve Türkiye’nin kendi ulusal çıkarları açısından da ciddi riskler barındırdığını düşünüyorum.
2008 sonrasında başlayan sistematik mobilizasyon
Gürcistan’ın Türkiye’deki diaspora faaliyetlerinin 2008 sonrasında kazandığı ivmeyi, Abhazya’nın bağımsızlığının Rusya tarafından tanınmasından bağımsız değerlendirmek mümkün değildir. Gürcistan, Abhazya üzerinde askeri yollarla tesis edemediği hakimiyeti, farklı siyasi ve diplomatik araçlarla yeniden kurmaya çalışırken diaspora politikalarını da dış politika stratejisinin önemli bir unsuru haline getirmiştir.
2009 yılının Haziran ayında dönemin Gürcistan Başbakan Yardımcısı Giorgi Baramidze’nin Kocaeli ve Sakarya’daki Gürcü köylerini ziyaret etmesi, bu sürecin erken aşamalarından biridir. O dönemde Türkiye’deki Gürcü diasporasının örgütlenme kapasitesi, Kuzey Kafkasya diasporasının onlarca yıllık kurumsal birikimiyle karşılaştırıldığında oldukça sınırlıydı. Özellikle Marmara Bölgesi’ndeki Gürcü kökenli nüfusun önemli bir bölümü Türkiye’nin toplumsal yapısıyla bütünleşmiş, milli kimlik temelindeki örgütlenme ise görece zayıf kalmıştı. Tiflis, bu nüfusun diaspora potansiyelini harekete geçirmeye yöneldi. Türkiye’deki Gürcülerin önemli bir bölümünün Acara kökenli olması nedeniyle 2011 yılında dönemin Acara yönetimi başkanı Levan Varşalomidze’nin Artvin ve Amasya’da gerçekleştirdiği temaslar da bu politikanın bir başka aşamasını oluşturdu.
Kasım 2011’de Gürcistan, yurt dışında yaşayan soydaşlar ve diaspora kuruluşları hakkında bir kanun çıkardı. Böylece saha ziyaretleriyle başlayan süreç hukuki ve kurumsal bir altyapıya kavuşturuldu. Köy ziyaretleri, diplomatik temaslar, kültürel programlar, vatandaşlık girişimleri ve örgütlenme faaliyetleri birbirinden kopuk gelişmeler değil. Bunlar, zaman içerisinde birbirini tamamlayan bir “Türkiye’deki Gürcülerde milli kimlik uyandırma” stratejisinin parçaları olarak okunmalı.
Gürcistan neden Çerkeslere vatandaşlık vermek istedi?
2013 yılına gelindiğinde Gürcistan’ın Türkiye’deki faaliyetlerinin siyasi mahiyeti çok daha belirginleşti. Dönemin Gürcistan Cumhurbaşkanı Mihail Saakaşvili’nin İnegöl’de gerçekleştirdiği görüşmelerin ardından Türkiye’de yaşayan Gürcülere, Lazlara ve Çerkeslere Gürcistan vatandaşlığı verilmesine yönelik girişimler başlatıldı. Üstelik vatandaşlık başvurularının toplanması sürecinde Türkiye’de faaliyet gösteren dernekler aracılık edecek, kimlik belgelerinin temini, tercüme ve noter işlemleri gibi çalışmalar yürütülecekti.
Burada Gürcistan’ın Türk kamuoyuna açıklaması gereken son derece basit bir mesele bulunmaktadır: Çerkeslere neden Gürcistan vatandaşlığı vermek istediniz? Çerkesler Gürcistan’ın diasporası değildir. Çerkeslerin tarihsel anavatanı Kuzey Kafkasya’dır. Gürcistan devletinin Türkiye’deki Çerkeslere yönelik vatandaşlık politikasını yalnızca soydaşlarla ilişkiler çerçevesinde açıklaması mümkün değildir. Üstelik bu girişim, Gürcistan Parlamentosunun 2011 yılında Çerkes Soykırımı’nı tanımasının hemen ardından gerçekleşmiştir. Çerkes Soykırımı’nın tanınması, Çerkes halkının tarihsel hak ve adalet mücadelesi açısından kuşkusuz önemlidir. Ancak Gürcistan devletinin bu kararı hangi jeopolitik konjonktürde aldığı ve sonrasında nasıl bir siyasi strateji izlediği de sorgulanmalıdır.
Benim kanaatim, Gürcistan’ın Kuzey Kafkasya diasporasına yönelik bu ilgisinin Abhazya meselesinden bağımsız olmadığıdır. Çerkeslerle Abhazlar arasındaki tarihsel dayanışmanın aşındırılması, Kuzey Kafkasya diasporasının Abhazya’ya verdiği desteğin zayıflatılması ve diaspora içerisinde yeni siyasi ayrışmaların ortaya çıkması, Tiflis’in doğrudan yararına olacak gelişmelerdir. Ne yazık ki o dönemde diaspora içerisindeki bazı çevreler Gürcistan’ın bu açılımlarının siyasi mahiyetini doğru değerlendiremedi. Abhazya’ya ve Abhazlara yönelik ayrıştırıcı söylemlerin arttığına, bu söylemlerin zaman zaman Çerkesler ve hatta Abhazlar tarafından da yeniden üretildiğine tanıklık ettik.
Türkiye’deki Kuzey Kafkasya diasporasının kendi içindeki farklılıklarının yabancı bir devletin jeopolitik rekabetine malzeme edilmesi, üzerinde ciddiyetle durulması gereken bir meseledir. Peki Türkiye bütün bunların neresindeydi? Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarına etnik kökenleri üzerinden ulaşan, vatandaşlık başvuruları toplayan ve yerel dernekleri bu süreçte aracı olarak kullanan yabancı bir devletin faaliyetlerinin kapsamı neden kamuoyunda yeterince tartışılmadı?
Bugüne kadar kaç Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı bu girişimler kapsamında Gürcistan vatandaşlığı kazanmıştır? Kaç köy ziyaret edilmiştir? Hangi kuruluşlar aracılık etmiştir? Toplanan kişisel bilgiler hangi kurumlara aktarılmıştır? Bu soruların sorulmasında hiçbir sakınca yoktur. Aksine, sorulmaması ciddi bir eksikliktir.
2017: Kültürel ilişkilerden dış politika mekanizmasına
2017 yılında Gürcistan’ın diaspora ilişkileri Dışişleri Bakanlığına devredildi. Bu tarihten sonra saha faaliyetlerinin bir süre daha az görünür hâle gelmesi, Gürcistan’ın Türkiye’deki diaspora politikasından vazgeçtiği anlamına gelmiyordu. Aksine, daha önce oluşturulan toplumsal ve kurumsal ilişkilerin doğrudan dış politika mekanizmasına entegre edildiği yeni bir aşamaya geçilmişti. Diaspora ilişkilerinin Dışişleri Bakanlığı bünyesine alınması, söz konusu faaliyetlerin Tiflis açısından taşıdığı stratejik önemin açık bir göstergesidir.
Bu noktada Gürcistan’ın diplomatik temsilcilikleri, diaspora kuruluşları, finansman mekanizmaları ve varsa istihbarat kurumları arasındaki ilişkilerin Türkiye’nin ilgili kurumları tarafından değerlendirilmesi gerektiğini düşünüyorum. İstihbarat bağlantısının varlığı somut kanıt gerektiren bir iddiadır. Fakat yabancı bir devletin yaklaşık yirmi yıldır geliştirdiği siyasi nüfuz kapasitesini değerlendirirken bu ihtimali araştırma konusu dahi yapmamak, sağlıklı bir güvenlik yaklaşımı değildir. Türkiye’nin başka ülkelerin yürüttüğü nüfuz faaliyetlerine ilişkin gösterdiği hassasiyetin Gürcistan söz konusu olduğunda neden kamuoyuna aynı ölçüde yansımadığı da ayrıca düşündürücüdür.
Kültürel kimliğin siyasi araçsallaştırılması
2008 sonrasında Türkiye’deki Gürcü kuruluşlarının faaliyetlerinde belirgin bir artış yaşandı. Yeni dernekler kuruldu, mevcut dernekler güçlendi, kültür festivalleri düzenlendi, halk oyunları ekipleri oluşturuldu, Gürcü mutfağı tanıtıldı, dil eğitimleri ve Gürcistan ziyaretleri yaygınlaştı. Tiflis’in diaspora kimliğini canlandırma politikasının sonuç verdiği açıktır. Bu süreçte Abhaz ve Çerkes kültürlerine ait bazı unsurların Gürcü kültürü adı altında sunulduğuna ilişkin itirazlar da ortaya çıktı. Halk oyunlarından tarihsel ve kültürel mirasın temsiline kadar uzanan bu tartışmalar, kültürel sahiplenme meselesinin de ayrıca ele alınması gerektiğini göstermektedir.
Kendi kültürünü yaşatmak başka, başka halkların kültürel mirasını kendi milli anlatısının içerisine dahil etmek başkadır. Hele ki Abhazya’nın siyasi varlığını inkâr eden bir yaklaşımın kültürel temsil alanında da karşılık bulması, üzerinde durulması gereken bir meseledir. 2021 yılında Marmara Kafkas Gürcü Dernekleri Federasyonunun kuruluş sürecinin başlamasıyla birlikte yerel örgütlenmeler daha geniş bir koordinasyon kapasitesi kazandı. Bugün çok sayıda kuruluşun Gürcistan’ın Abhazya politikasını savunan ortak bir siyasi bildiri etrafında birleşebilmesi, bu kurumsallaşmanın üretebildiği siyasi kapasiteyi ortaya koymaktadır. Artık karşımızda yalnızca kültürel etkinlikler düzenleyen derneklerden değil, Türkiye’nin siyasi karar alma mekanizmalarını etkilemeye çalışan örgütlü bir lobicilik faaliyetinden de söz ediyoruz.
Temmuz 2026 toplantısı: Tiflis’in Abhazya hesabı
Şubat 2025’te Gürcistan Parlamentosunun Diaspora ve Kafkasya Meseleleri Komisyonu Başkanı Irakli Zarkua başkanlığındaki heyetin Türkiye’de gerçekleştirdiği temaslar, Gürcistan’ın diaspora faaliyetlerinin yeni bir ivme kazandığını gösteriyordu. Bu temaslarda çifte vatandaşlık meselesi yeniden gündeme getirildi. 30 Mart 2026 tarihinde Gürcistan Parlamentosunda gerçekleştirilen Diaspora Komisyonu toplantısında ise Dışişleri Bakan Yardımcısı Khatuna Totladze, 2017 sonrasında diaspora ilişkilerinin daha aktif hâle geldiğini ve Gürcistan devletinin diasporaya yönelik özel programlara ve projelere daha fazla önem verdiğini açıkladı.
Görüldüğü üzere Gürcistan’ın belgelendirilebilir bir devlet politikası var ortada. Bunu söylemek için herhangi bir komplo teorisine ihtiyaç yok. Gürcistan’ın kendi yetkilileri zaten yürütülen politikanın kurumsal niteliğini açıkça ortaya koymaktadır. Ancak Temmuz 2026’da gerçekleştirilen diaspora toplantısının katılımcı listesi özellikle dikkat çekicidir. Toplantıya Acara yönetimi, Gürcistan Parlamentosu, Gürcistan’ın Ankara Büyükelçiliği, İstanbul Başkonsolosluğu ve diaspora kuruluşlarının yanı sıra Gürcistan’ın Tiflis’te varlığını sürdürdüğü “sözde” Abhazya Özerk Cumhuriyeti yönetiminin temsilcileri de katılmıştır.
Abhazya’da hiçbir egemenlik yetkisi bulunmayan, Abhaz halkının siyasi iradesini temsil etmeyen ve Tiflis’in Abhazya üzerindeki egemenlik iddiasını sürdürmesinin kurumsal araçlarından biri olan bu yapının Türkiye’deki diaspora faaliyetleriyle ne ilgisi bulunmaktadır? Türkiye’deki Gürcülerin kültürel ihtiyaçlarının karşılanması için Abhazya üzerinde egemenlik iddiasında bulunan bir siyasi yapının toplantıya katılması neden gerekli görülmüştür? Tiflis’in Türkiye’deki diaspora politikasını Abhazya meselesinden bağımsız değerlendirenlerin bu sorulara ikna edici cevaplar vermesi gerekir.
Aynı şekilde, son yıllarda bazı Gürcü derneklerinin Abhaz diasporası ile geliştirmeye çalıştığı ilişkilerin hangi siyasi bağlamda gerçekleştiğini de sorgulamak zorundayız. Toplumlar arası diyalog elbette değerlidir. Fakat Abhazya’nın bağımsızlığını inkâr eden bir devletin siyasi kurumlarıyla geliştirilen ilişkiler görmezden gelinerek, her temasın kendiliğinden bir dostluk girişimi olduğu varsayılamaz. Abhaz ve Kuzey Kafkasya diasporasının kurumları, karşılarındaki aktörlerin siyasi hedeflerini doğru okumak zorundadır.
Abhazya’nın bağımsızlığı Gürcistan’ın onayına tabi değildir
Türkiye’deki Gürcistan yanlısı lobinin son açıklamasında kullanılan dil, Gürcistan’ın Abhazya’ya yönelik yaklaşımının neredeyse eksiksiz biçimde yeniden üretilmesidir. Abhazların kültürel haklarına saygı duyduklarını söylüyorlar. Ancak Abhazların kendi anavatanlarının bağımsızlığını savunmalarını bölücülük olarak nitelendiriyorlar. Bir halkın dans etmesine, yemeklerini tanıtmasına, kendi dilini konuşmasına izin verecek; fakat siyasi iradesini tanımayacaksınız. Anavatanıyla ilişki kurmasını “kendi devletiniz” Gürcistan’ın siyasi onayına bağlayacak, bağımsızlığını savunmasını gayrimeşru ilan edeceksiniz. Bunun adı bir halkın haklarına saygı göstermek değildir. Abhaz halkı, Gürcistan’ın kendisine biçtiği folklorik kimliğe hapsedilebilecek bir topluluk değildir. Kendi tarihine, siyasi iradesine, devlet kurumlarına ve bağımsızlık mücadelesine sahip bir halktır.
Gürcistan’ın Abhazya meselesine ilişkin tarihsel anlatısının en problemli taraflarından biri, tarihi kendi siyasi tezlerine hizmet ettiği noktadan başlatmasıdır. 1992-1993 savaşının sonuçlarını sürekli gündemde tutan Tiflis’in anlatısında, Stalin ve Beria döneminde Abhazya’da uygulanan sistematik Gürcüleştirme politikalarına yeterince yer verilmemektedir. 1931 yılında Abhazya’nın Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti statüsünden çıkarılarak Gürcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti bünyesinde özerk cumhuriyet statüsüne indirgenmesi, Abhaz halkının siyasi konumunu köklü biçimde değiştirmiştir. Ardından gelen yıllarda Abhaz siyasi ve entelektüel kadrolarının tasfiye edilmesi, Abhazca eğitimin kaldırılması, Abhaz alfabesine yönelik müdahaleler ve Gürcistan’ın diğer bölgelerinden Abhazya’ya gerçekleştirilen planlı nüfus transferleri, bugünkü meselenin tarihsel arka planının ayrılmaz parçalarıdır.
Abhazların kendi anavatanlarında demografik azınlığa dönüşmesinde Sovyet döneminde uygulanan bu demografik mühendislik politikalarının önemli bir payı bulunmaktadır. Buna rağmen Gürcistan’ın 1992 öncesindeki nüfus dağılımını tarihsel olarak kendiliğinden oluşmuş bir gerçeklik gibi sunması ve bu dağılımı kendi egemenlik iddiasının gerekçelerinden biri hâline getirmesi, kabul edilebilir bir tarih okuması değildir.
Bugün Abhazya’nın demografik yapısı üzerinden siyasi ve hukuki iddialar ileri sürenlerin, öncelikle o demografik yapının hangi politikalar sonucunda oluştuğuyla yüzleşmesi gerekir. Üstelik 14 Ağustos 1992’de Abhazya’ya askerî kuvvet sokan Gürcistan’dır. Savaşın sonuçlarını sürekli gündemde tutarken savaşın nasıl başladığını ve Abhaz halkının hangi tarihsel koşullar altında kendi siyasi varlığını savunmak zorunda kaldığını görmezden gelmek, tarihsel sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
Abhazya Cumhuriyeti, 1992-1993 savaşında çok ağır bedeller ödeyerek bağımsızlığını savunmuş, savaş sonrasında kendi devlet kurumlarını inşa etmiş ve otuz yılı aşkın süredir kendi siyasi varlığını sürdürmüştür. Uluslararası tanınmışlığının sınırlı olması, Abhazya’nın devlet olarak varlığını ortadan kaldırmaz. Gürcistan’ın uluslararası alanda sahip olduğu diplomatik üstünlük de Abhaz halkının kendi geleceğini belirleme iradesinden vazgeçmesini gerektirmez. Gürcistan’ın toprak bütünlüğü iddiası, Abhaz halkının tarihini, savaş tecrübesini, kolektif hafızasını ve bağımsızlık iradesini hükümsüz kılabilecek mutlak bir ilke değildir.
Abhazya’nın bağımsızlığını savunmak bir suç değildir! Bölücülük değildir! Gürcistan’a karşı işlenmiş bir kabahat hiç değildir! Abhazya’nın bağımsızlığı, Abhaz halkının siyasi varlığını ve geleceğini güvence altına alma mücadelesinin temelidir. Bu bağımsızlıktan taviz verilmesini bekleyen herhangi bir çözüm önerisini Abhaz halkının çıkarlarıyla bağdaşır bulmuyorum. Abhazya Cumhuriyeti’nin bağımsızlığını açıkça, koşulsuz ve tereddütsüz savunuyorum, savunuyoruz.
İnsan hakları söylemi arkasına gizlenen izolasyon politikası
Gürcü kuruluşlarının açıklamasındaki en vahim hususlardan biri de Abhazya’nın izolasyonunun kaldırılmasının siyasi koşullara bağlanmasıdır. Yerinden edilmiş insanların haklarını savunmak başka, bugün Abhazya’da yaşayan insanların temel haklardan mahrum bırakılmasını siyasi bir baskı aracı olarak meşrulaştırmak başkadır. Gürcistan’ın Abhazya’ya yönelik politikalarının insani sonuçlarını yıllardır görüyoruz. Hareket özgürlüğü önündeki engeller, doğrudan ulaşım imkânlarının kısıtlanması, seyahat belgelerinin tanınmaması, eğitim ve uluslararası temaslarda karşılaşılan güçlükler yalnızca siyasi yöneticileri değil, sıradan insanları da etkilemektedir.
Bir çocuğun eğitim hakkı, bir hastanın sağlık hizmetlerine erişimi, bir ailenin yıllardır görmediği yakınlarına ulaşabilmesi Gürcistan’ın toprak bütünlüğü iddiasına tabi tutulamaz. Abhazya’nın izolasyonunun sürdürülmesini siyasi bir çözümün ön koşulu olarak savunmak, insan haklarını savunmak değil, insan haklarını siyasi baskı aracına dönüştürmektir. Üstelik bütün bunları yaparken uluslararası hukuk ve insan hakları kavramlarına sığınmak, ortaya çıkan ahlaki çelişkiyi daha da derinleştirmektedir.
Gürcistan’ın insan hakları söyleminin sınandığı yer: Ahıska Türkleri
Türkiye’deki Gürcistan yanlısı kuruluşların ortak açıklamasında geri dönüş hakkına, mülkiyet haklarına, tarihsel adalete ve uluslararası hukuka yapılan vurguları okurken aklıma gelen ilk meselelerden biri Ahıska Türkleri oldu. Gürcistan’ın ve Türkiye’deki Gürcistan yanlısı lobinin geri dönüş hakkı konusundaki tutarlılığını değerlendirmek için çok uzağa bakmaya gerek yok. 1944 yılının kasım ayında Stalin yönetiminin kararıyla tarihsel anavatanlarından zorla sürgün edilen Ahıska Türklerinin, aradan seksen yılı aşkın süre geçmiş olmasına rağmen kendi topraklarına kapsamlı ve etkin biçimde dönmeleri hâlâ sağlanamamıştır.
Üstelik bu mesele yalnızca tarihsel bir mağduriyetten ibaret değildir. Gürcistan’ın uluslararası kurumlar nezdinde üstlendiği somut yükümlülükler bulunmaktadır. Gürcistan, 1999 yılında Avrupa Konseyine üye olurken Ahıska Türklerinin geri dönüşüne ve toplumsal entegrasyonuna ilişkin hukuki bir çerçeve oluşturmayı ve geri dönüş sürecini üyeliğini takip eden on iki yıl içerisinde tamamlamayı taahhüt etmiştir. Ancak geri dönüşe ilişkin yasanın kabul edilmesi dahi 2007 yılını bulmuştur. Başvuru süreçlerindeki güçlükler, belge talepleri, vatandaşlık işlemlerindeki sorunlar ve uygulamanın sınırlılığı nedeniyle Gürcistan’ın üstlendiği yükümlülükler kapsamlı bir geri dönüş sürecine dönüşememiştir.
Gürcistan’ın Avrupa Konseyi üyeliği sırasında verdiği taahhütlerin üzerinden çeyrek asırdan fazla zaman geçti. Ahıska Türklerinin tarihsel anavatanlarına dönüş meselesi ise hâlâ çözülemedi. Şimdi Türkiye’deki Gürcistan yanlısı kuruluşlara sormak gerekiyor: Abhazya söz konusu olduğunda geri dönüş hakkını bu kadar güçlü biçimde savunan sizler, Ahıska Türklerinin geri dönüş hakkı için bugüne kadar ne yaptınız? Gürcistan hükümetine aynı kararlılıkla çağrıda bulundunuz mu? Ahıska Türklerinin geri dönüş, vatandaşlık ve mülkiyet sorunlarını hangi siyasi platformlara taşıdınız? Gürcistan’ın Avrupa Konseyi nezdinde üstlendiği yükümlülükleri yerine getirmesi için hangi girişimlerde bulundunuz?
TBMM’de kurulması gündeme gelen bir dostluk grubu karşısında ortak bir siyasi bildiri yayımlayabilecek örgütsel kapasiteye sahip olan bu kuruluşların, Ahıska Türklerinin kendi tarihsel anavatanlarına dönüşü için de aynı kapasiteyi seferber etmelerini beklemek herhâlde fazla bir şey istemek değildir. Dahası, meselenin Gürcistan’ın vatandaşlık politikalarıyla birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir. Gürcistan, Türkiye’de yaşayan ve Gürcistan’la tarihsel bir diaspora bağı bulunmayan Çerkeslere dahi vatandaşlık vermeye yönelik girişimlerde bulunurken, doğrudan bugünkü Gürcistan sınırları içerisindeki tarihsel anavatanlarından sürgün edilmiş Ahıska Türklerinin geri dönüş ve vatandaşlık meselelerinin neden hâlâ kapsamlı bir çözüme kavuşturulamadığını açıklamalıdır.
Türkiye’de köy köy dolaşarak vatandaşlık girişimlerinde bulunan, çifte vatandaşlık meselesini diplomatik temaslarının gündemine taşıyan ve diaspora ilişkilerine önemli ölçüde yatırım yapan bir devletin, Ahıska Türklerinin geri dönüşü konusunda aynı siyasi iradeyi neden ortaya koyamadığı sorgulanmaya değerdir. Bu iki yaklaşım arasındaki fark, Gürcistan’ın vatandaşlık ve diaspora politikalarının hangi siyasi öncelikler doğrultusunda şekillendiğini anlamak bakımından son derece önemlidir. İnsan hakları, Gürcistan’ın jeopolitik çıkarlarıyla örtüştüğü ölçüde hatırlanacak ilkeler değildir.
Türkiye açısından ise bu mesele çok daha ciddi bir anlam taşımaktadır. Gürcistan’ın Türkiye’deki siyasi ve toplumsal örgütlenmeler üzerinden kendi dış politika tezlerine destek üretmeye çalıştığı bir ortamda, Ankara’nın Ahıska Türklerinin geri dönüş meselesini ikili ilişkilerin gündeminde ne ölçüde tuttuğu ve Gürcistan’ın üstlendiği yükümlülüklerin yerine getirilmesi konusunda ne kadar etkili olduğu da tartışılmalıdır. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının Abhazya’nın izolasyonunun kaldırılması yönündeki insani taleplerine karşı çıkan kuruluşlar, Ahıska Türklerinin tarihsel anavatanlarına dönüşü konusunda da açık bir tutum sergilemelidir.
Türkiye’deki siyasi aktörlere uluslararası hukuk ve geri dönüş hakkı üzerinden çağrıda bulunanların, aynı çağrıyı Tiflis’e yöneltmekten kaçınmaları hâlinde ortaya çıkan çifte standardı hangi ahlaki gerekçeyle açıklayabileceklerini gerçekten merak ediyorum. Gürcistan’ın kendi topraklarına dönmek isteyen Ahıska Türklerine ilişkin yükümlülüklerini yerine getirmekte gösterdiği performans ortadayken, Abhazya üzerinden Türkiye’ye insan hakları ve tarihsel adalet dersi vermeye kalkışması son derece ciddi bir siyasi çelişkidir. Ankara’nın görmezden gelmemesi gereken meselelerden biri de budur.
Gürcistan’ın siyasi çıkarları TBMM’nin üzerinde değildir
Türkiye’deki Abhazya Dostluk Grubu girişimine karşı açıklama yayımlayan Gürcistan yanlısı kuruluşların özellikle muhalefet milletvekillerini işaret etmesi de son derece dikkat çekicidir. Şunu ifade etmek isterim ki Abhazya Dostluk Grubu’nun kuruluşunda rol oynayan inisiyatifi daha geniş bir siyasi çerçevede hareket etmesi gerektiği yönünde ben de eleştirmiştim. Bugün de aynı düşünceyi savunuyor ve bu dostluk grubunun Türkiye’deki herhangi bir siyasi kanada bağlı kalmaması gerektiğini vurguluyorum.
Ancak hangi partiden olursa olsun, Türkiye Cumhuriyeti milletvekillerinin hangi toplumsal kesimlerle görüşeceğine, hangi konuları parlamentoya taşıyacağına ve hangi dostluk girişimlerini destekleyeceğine Gürcistan adına kimse karar veremez. Türkiye’deki Abhazlar kendi parlamentolarına başvuruyorlar. Kendi milletvekilleriyle görüşüyorlar. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları olarak demokratik haklarını kullanıyorlar. Bu faaliyetlerin Gürcistan’ın ulusal çıkarlarıyla çelişmesi, Türkiye açısından gayrimeşru oldukları anlamına gelmez.
Türkiye’nin Gürcistan’ın toprak bütünlüğünü destekleyen mevcut dış politika yaklaşımı, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının Abhazya’nın bağımsızlığını savunmasını yasaklamadığı gibi, milletvekillerinin de bu vatandaşlarla siyasi temas kurmasına engel değildir. Türkiye’deki Gürcistan yanlısı lobinin siyasi talepleri ile Türkiye’nin ulusal çıkarları arasında kendiliğinden bir özdeşlik bulunduğunu kimse varsaymamalıdır. Türkiye’nin Gürcistan ile ilişkileri geliştirmesi, Türkiye’deki Abhazların siyasi iradesinin Tiflis’e teslim edilmesi anlamına gelemez.
Abhaz diasporasını aşan bir tehlike
Meselenin bütün Kuzey Kafkasya diasporası açısından taşıdığı risklerin hâlâ yeterince kavranmadığını düşünüyorum. Türkiye’deki Çerkeslerin, Abhazların ve diğer Kuzey Kafkasya halklarının tarihsel dayanışması, yalnızca ortak kültürel özelliklere değil, ortak tarihsel tecrübelere ve anavatanlarıyla kurdukları güçlü ilişkilere dayanmaktadır. Bu dayanışmanın üçüncü bir devletin jeopolitik hesapları doğrultusunda zayıflaması, yalnızca Abhazya’ya zarar vermez.
Bugün Abhazya Dostluk Grubu girişimine karşı harekete geçen siyasi lobicilik kapasitesinin yarın Kuzey Kafkasya diasporasının başka siyasi girişimlerine karşı kullanılmayacağını kim garanti edebilir? Gürcistan’ın Türkiye’deki Çerkeslere ulaşmak için yıllar önce geliştirdiği vatandaşlık politikasını hatırladığımızda, meselenin sınırlarının Abhaz diasporasının çok ötesine uzandığını görmek zor değildir.
Öte yandan Gürcistan’ın son yıllarda hem Türkiye ile ilişkilerini güçlendirmesi hem de Rusya ile daha pragmatik bir ilişki kurmaya yönelmesi, Abhazya açısından yeni bir stratejik değerlendirmeyi zorunlu kılmaktadır. Tiflis’in dış politika kapasitesini küçümsemek, diaspora stratejisini önemsiz görmek ve Gürcistan’ın kullandığı yeni diplomatik araçları zamanında tespit edememek, Abhazya’nın uzun vadeli çıkarlarına zarar verebilir. Abhazya, bağımsızlığını korumak için yalnızca geçmişte kazandığı mücadeleye değil, bugünün değişen jeopolitik koşullarına da bakmak zorundadır.
Türkiye bu siyasi nüfuz stratejisini neden sorgulamıyor?
Türkiye gibi ulusal egemenlik konusunda son derece hassas bir devletin, başka bir devletin kendi vatandaşları üzerinden hem de etnik aidiyet üzerinden geliştirdiği siyasi nüfuz kapasitesini kapsamlı biçimde değerlendirmesi gerekir. Gürcistan, yıllar boyunca Türkiye’de köy ziyaretleri gerçekleştirmiş, etnik köken temelinde vatandaşlık girişimleri geliştirmiş, diaspora ilişkilerini kurumsallaştırmış, diplomatik temsilcilikleri üzerinden çeşitli çalışmalar yürütmüş ve farklı düzeylerdeki devlet kurumlarını bu süreçlere dahil etmiştir.
Bugün ise Türkiye’deki Gürcistan yanlısı kuruluşlar ortak açıklamalarla TBMM’ye siyasi mesajlar vermekte, milletvekillerinin faaliyetlerini eleştirmekte ve başka Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının siyasi taleplerini bölücülükle ilişkilendirmektedir. Bütün bunların Türkiye açısından hiçbir risk oluşturmadığını söylemek mümkün müdür? Türkiye’deki Gürcü vatandaşların kültürel haklarına sahip çıkmaları Türkiye için bir tehdit değildir. Ancak herhangi bir yabancı devletin bu kültürel ilişkileri başka toplulukların siyasi haklarını aşındırmak, Türkiye’nin toplumsal dinamiklerini kendi jeopolitik çıkarları doğrultusunda etkilemek veya Ankara’nın dış politika seçeneklerini daraltmak amacıyla araçsallaştırması ciddi bir tehdide dönüşebilir.
Türkiye’nin Gürcistan ile stratejik ilişkileri, bu faaliyetlerin sorgulanmasının önünde bir engel olmamalıdır. Aksine, sağlıklı devletlerarası ilişkiler karşılıklı egemenliğe saygıyı gerektirir. Türkiye’nin Gürcistan’a gösterdiği hassasiyetin karşılığında, Gürcistan’ın da Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının demokratik haklarına ve Türkiye’nin kendi siyasi karar alma süreçlerine saygı göstermesi beklenmelidir. Türkiye, Kafkasya’daki herhangi bir devletin diaspora üzerinden yürüttüğü siyasi mücadelenin sahasına dönüştürülmemelidir.
Türkiye’deki Kuzey Kafkasya halklarının tarihsel dayanışması, Tiflis’in jeopolitik hesaplarının bir değişkeni değildir. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının siyasi hakları Gürcistan’ın ulusal çıkarlarına tabi değildir. TBMM, Gürcistan Parlamentosunun bir uzantısı değildir. Ve Abhazya, Gürcistan’ın mülkiyetinde bulunan bir toprak parçası değil; bağımsızlığını ağır bedellerle kazanmış, kendi siyasi iradesine ve devletine sahip bir halkın ülkesidir!
Gürcistan’ın bunu kabul etmemesi, Abhazya Cumhuriyeti’nin varlığını değiştirmeyecektir. Ancak Türkiye’nin, Gürcistan’ın kendi sınırları içerisinde geliştirdiği siyasi nüfuz kapasitesini doğru okuyamamasının bedeli, gelecekte yalnızca Abhaz diasporası tarafından ödenmeyebilir. Ankara’nın artık bu meseleyi kendi ulusal çıkarları açısından da değerlendirmesinin zamanı gelmiştir…







Benzer Haberler
Gürcistan’ın Türkiye’deki Siyasi Nüfuz Stratejisi: Ankara Bu Tabloyu Daha Ne Kadar Görmezden Gelecek?
Rektör Sözbir'e Hayırlı olsun Ziyareti
Darıyeri Abhaz Kültür Derneği’nde Kadın Çalıştayı Gerçekleştirildi
Yavuz İlkuçar'dan Açıklama
Akpınar da coşkulu gece
Kafkas Deseni Dans Topluluğu Gösterileri Eskişehir ve İstanbul’da!
Kafkas Kamil Atırışba Anıldı
Bursa Abhaz 8. Kongresini Yaptı