Lütfen bekleyin..
DOLAR
istanbul
18°
25 Nisan 2018, 17:34

Mahinur Tuna Papapha

Abhaz Sürgünü Abhaz Krallığı Döneminde Abhazya 3. Bölüm

07 Haziran 2016, 13:25

  Abhaz Sürgünü

3. Bölüm

 

  Abhaz Krallığı Döneminde Abhazya

Papapha Mahinur Tuna

                               

Bizans’ın Abhaz Feodal Devleti’nin bağımsızlığını tanıması ve Abhaz Krallığı’nın kurulmasının nedenleri arasında genellikle şunlar gösteriliyor: Abazgia’nın güçlenmesi, Bizans’ın Araplarla mücadelede zayıf düşmesi, Hazar Hakanlı’ğının, annesi Hazar prensesi olan II. Leon’a yardım etmesi, Lazika’nın Abhaz Prensliği’ne katılması, Araplarla sürekli mücadele içerisinde bulunan Bizans’ın sınırında güçlü bir Hristiyan devletin bulunması.

Bu gibi avantajlar Abhaz Krallığı’nın kurulmasını sağlamıştır.  Abhaz Krallığı 705-711 yılları arasında II. Justinyan’ın hükümdarlığı döneminde Prokopi’nin krallar listesinde yer alan “Anhabad (Anxabad, Ançabad, Ançabadze) yani AÇBA Hanedanı’ndan gelen Abhaz Krallarının isimleri ve yönetim yılları öğrenilebilmektedir. 

“Krallar Divanı” isimli katalogda I. Leon’a kadar bütün krallar yer almaktadır 735 yılına kadar kralların isimleri şu şekilde sıralanmıştır.

AÇBA “Anosid” Hanedanı

  1. Anos
  2. Gozar
  3. İstivine (Yustin)
  4. Finiktios
  5. Barnuk
  6. Dimitri I
  7.  Feodosi I
  8. Konstantin I
  9. Feodosi II

AÇBA “Leonid” Hanedanı

790 yılında II. Leon idaresi döneminde Abazglar Bizans’a karşı bağımsızlıklarını ilan ettiler ve Lazika krallığını ele geçirdiler.

  1.  Leon I
  2. Leon II
  3. Feodosi II
  4. Dimitri II
  5. Georgi I
  6. Johannes
  7. Adarnase
  8. Bagrat I
  9. Konstantin III
  10. George II
  11. Leon III
  12. Dimitri III
  13. Feodosi III.
  14.  Guranduht

Abhaz Kralı II. Leon  başkenti Kutais’e taşıyarak sınırlarını ve nüfuzunu genişletmiş. Kendisi öldükten sonra oğulları da onun yolunda yürümüşler. Özellikle dış politikada önemli adımlar atmışlar. “Apsuwa” “Abhaz” adı altında konsolidasyona giderek topraklarının adını “APSI-NI”, Krallarının adını “APS-HA” yaptıkları bu dönemde; Tiflis Emirliği’nin gücü zayıflamış, bundan yararlanan  Gürcüler de bu emirliğin içinden Kaheti, Ereti, Triyaleti, Tao-Klarçeti ve Kartli adıyla çeşitli prenslikler ortaya çıkartmışlardır. Bunların içinde en zengini ama en güçsüzü Kartli olmuştur. Abhaz Krallığı ve komşu prenslikler Kartli’yi ele geçirmek için devamlı savaş halindeydiler.

Bizans kaynakları, Abhaz Kralının ünvanının İberya Kralının ünvanının önünde durduğunu, ondan birkaç derece daha yüksek olduğunu yazıyorlar. Ayrıca Bizans mesajlarında, patrikten ya da imparatordan gelen mektuplarda Abhaz kralları için “Abgalaç” rütbesi kullanıldığını görüyoruz. Bazı krallar için “Magistir” rütbesi kullanılmış, bazılarına da “Arkhont” demişler, bazen düklük anlamında “Eristav” demişler, bazen de “Kudretli Kuropalat” diye hitap etmişler Abhaz krallarına. Bu unvanlar, o dönemlerde Abhazların siyasi bakımdan devamlılık gösterdiğini, ancak şartlara göre bazen payelerinde değişiklikler olduğunu gösteriyor.

22. Kral III. Feodosi varissiz ölünce, kızkardeşi Guranduht’un oğlu III. Bagrat tahta geçmiştir.

Böylece, Abhaz Krallığı’nın Açba hanedanı dönemi el değiştirerek, anne tarafından Abhaz krallık sarayından, baba tarafından İmereti-Bagrat Hanedanlığından gelen, İmereti Kralı Gurgen’in oğlu, Abhazya’nın başına geçirilmiştir.

Abhaz-İmereti Birleşik Krallığı (Bagrat Hanedanı)

  1. Bagrat III (978-1014
  2. George (1014-1027)
  3. Bagrad IV (1027-1072)
  4. George II (1072-1089)
  5. David IV  (1089-1125)
  6. Dimitri I (1125-1156)
  7. George  III (1156-1184)
  8. Tamara (1184-1213)
  9.  George IV Laşa (1213-1222)
  10.  Rusudan (1222-1245)
  11. David Narin  (1245-1293)

 

Abhazya bu hanedanlarla yönetildiği dönemlerde, başta Bizans olmak üzere, Persler, Araplar, Hazar Hakanlığı, Ermeni Krallığı, Gürcü prenslikleri, Oset (Alanya) krallığı, Kıpçak Hanlığı ve Selçuklu İmparatorluğu ile siyasi ilişkilerde bulunmuş ve hanedan evlilikleri yapmıştır.

Son Abhaz kralı kör lakaplı III. Theodosius’un kızkardeşi Kraliçe Guranduht oğlu küçük olduğu için bir süre yönetimde olduğundan, Kraliçe Guranduht, Abhaz resmi tarihinde ilk kadın hükümdar olarak dikkati çekmektedir.

Bu uzun siyasi tarih dönem incelendiğinde, kültürleriyle, dilleriyle, gelenek ve görenekleriyle birbirine en yakın kardeş kabul edilen Adige ve Abhaz halklarının ortak bir siyasi tarih oluşturamadığı görülmektedir. Bunun en önemli nedeni, farklı bölgelerde yaşamış olmalarıdır. Adigelerin atası sayılan Kimmerlerin,  MÖ 1500’lü yıllarda Kırım’ın tümü, Azak Denizi kıyıları ve Don nehrine kadar uzanan bölgeye yayılmış olmaları, Kerç Boğazı’nda “Pantikape”, Ten Irmağı ağzında “Tanais”, Taman Yarımadasında “Phanagorya” ve “Gorgipia” gibi kentler kurmaları ve bu kentlerde Sind Devleti, Bosfor Kimmerien Krallığı, Alan Devleti gibi oluşumlar içinde bulunmaları kardeş halkların farklı farklı bölgeler farklı siyasi dönemler geçirmelerine neden olmuştur.

Hunlar Kafkasya’ya girince bu siyasi oluşumların sonucu da vahim olmuş, zamanla Zihya Devleti’ne dönüşen Adige, Ubıh ve Abhaz boylarının kurduğu kabile federasyonu 8. Yüzyılda güçlü bir devlet sayılırken, o da kesin bir siyasi birlik sağlayamamıştır. Güneyde “Abeşla” Abhazlar, Kuzeyde Kasog (Adigeler) olmak üzere iki yeni birlik doğmuş, zayıflayan Zihya bu iki yeni birlik içinde eriyerek kaybolmuştur. 9.yy Bizans yazarı Epifani Zih ve Kasog adlarını ayrı ayrı kullanmakta, Arap gezgini Masud da “Kasoglar bir kral etrafında birleşebilseydi, onları yenecek hiç bir devlet olmazdı” demektedir.

Bu arada Hazar Devleti’nin Abhaz ve Adigeler üzerindeki etkisine de değinmek gerek. Hun işgali sona erince Hazar Devleti kuruldu. Hazarların güneye inmelerine Kafkas halkları direniş gösterdiler. Bu dönemde Ukrayna beyleri, Kerç Boğazı dolaylarında Tmutrakan Prensliğini kurdular. Tmutrakan kenti, prensliğin merkeziydi. Burası gelişerek 10. yüzyılda Kafkas ticaret yollarını Bizans’a ulaştıran bir merkez oldu. Hazar Devleti zamanında Lezgi, Kumuk, Çeçen, Oset ve bir kısım Adigelerin katıldığı bir konfederasyon haline geldi. Hazarlar 9. yy da Arapları tamamen Kafkasya’dan çıkardılar. 965 yılında prens Svyatoslav komutasındaki Tmutrakan ordusu Hazar ordusuna üstün geldi. 1022’de Tmutrakan prensi Mtsislav Adigelerin üzerine yürüdü. Bir kısmını kendine bağladı. Yine bu dönemde Orta Kafkasya’da Alanlar varlığını sürdürdüğü gibi Abhazlar da 8. yy’da oluşturdukları krallığı sürdürdüler. Daha sonra Kafkasya’da Moğollar ve Cengizhan istilası, Altınordu Devleti’nin kurulması ile, bazı Rus prensliklerini kendilerine bağladılar. Ruslarla birlikte güneye inerek Terek nehri kuzeyindeki bölgeyi işgal ettiler. Timur’un Kuban bölgesindeki bir çok Çerkes köyünü yok edişi, Kafkasya’yı perişan etti. Timur’un Anadolu’ya girmesi ve Osmanlı ordusuna yenilmesi ile yeni bir dönem başladı.

13. yy’ın ikinci yarısında Moğol Hakimiyeti Abhazya’nın da durumunu değiştirdi. Abhaz- Kartvel Birleşik Krallığı ikiye bölündü. Abhazya 1121 tarihinden itibaren Çaçba(Şirvaşidze) Hanedanı tarafından yönetilmeye başlandı. Abhaz-Osmanlı ve Abhaz-Rus ilişkileri de bu hanedan döneminde canlandığı için.  Abhaz söyleyişi ile “ÇAÇBA”, Gürcü söyleyişi ile “ŞİRVAŞİDZE” denen bu son Abhaz hanedanını ayrı bir başlık altında ele alacağız.

Burada Abhazların, gerek Abhaz hanedanları yönetimindeki Abhaz Krallıkları, gerekse Abhaz-İmereti Birleşik Krallığı döneminde olsun, yaşanan siyasi, kültürel ve dini yaşam biçimleri önemli derecede kardeş Adige halkından çok, Bizans, Hazar, Pers, Ermeni, Alan, Kartvel, Migrel, Arap, Türk, Selçuklu, Osmanlı  halkları ile etkileşim içerisinde olmuş. Ancak ileride göreceğimiz gibi bu kopukluk Osmanlı döneminde yeni bir biçim almış, hele Rus politikaları karşısında birbirlerine daha da yakın olmalarını sağlamıştır.

Bütün bunları anlatmaktaki amacımız. Abhazların tarihsel topraklarında sürekliliği olan devletler kurup her dönemde her an karşılaştıkları yabancı istilalarına göğüs gererek, varlıklarını sürdürdükleri halde; “Sürgün” denen bu acımasız olay karşısında yenik düşmelerinin ve anayurtlarını yitirmelerinin gerçek nedenlerini, siyasi tarihleri üzerinden anlatmaya çalışmaktır.

  • Bu haberi paylaşın:
UYARI: Konuyla ilgisi bulunmayan, hakaret içeren cümleler veya imalar, inançlara saldırı, şiddete teşvik ve tamamı büyük harfle yazılan yorumlar onaylanmamaktadır.
Yazarın Diğer Yazıları
492 gün önce
698 gün önce
813 gün önce
1199 gün önce
1262 gün önce
1523 gün önce
1746 gün önce
1854 gün önce
1876 gün önce
1890 gün önce
İmsakGüneşÖğleİkindiAkşamYatsı
medi
haceri, simya , naturel , dogal , urun , organik sampuan , organik sivi sabun, organik dus jeli , organiMilliSavunmaYusufoğlu Makina ve Kalıp Sanayi
bmV0aGFiZXJ5YXppbGltaS5jb20=