Lütfen bekleyin..
DOLAR
istanbul
25°
23 Haziran 2018, 01:22


GULRIPŞ ABHAZLARI

06 Şubat 2014, 21:39

Gulrıpş bölgesinde yaşayan diğer sülaleler ise şunlar: Abjnow, Agibaa, Acam, Adzınba, Alakeaa, Alımhaşaa, Arsiyaa, Axaa, Axcalaa, Açaa, Afüxuatzaa, Babaşiyaa, Bagapşaa, Bazaa, Badiyaa, Bermıtaa, Bğeyaa, Gabriyaa, Gumanaa, Gırcınaa, Guliyaa, Gındiyaa, Darguılaa, Dapuwaa, Dgebiyaa, Deymataa, Jiyaa, Cegeliyaa, Dçakowaa, Ernaa, Ermışaa, Erıstaa, Ajüanaa, Kalandiyaa, Kapaa, Kaçüaa, Kaçaa, Kokoskiraa, Kriyaa, Kuteliyaa, Kuıçaa, Kiılaa, Lagulaa, Lazaa, Maanaa, Marşanaa, Mikaa, Mkuaçüaa, Mkuacaa, Mguaçüaçüaa, Papaskiıraa, Paştaa, Peşbaa, Pimpiyaa, Pipiyaa, Ptışaa, Pıntzatcaa, Sariyaa, Tüanaa, Trapşaa,

Dirmit Guliya Abhaz Araştırmaları Enstitüsü çalışanlarından tarih bilimleri doktoru Omer Maan günümüze kadar on kitaba imza attı. 2013 yılı içerisinde ise Abhaz devlet yayınları kurumunca yeni kitabı olan “Gulrıpş vilayeti’nin tarihi ve etnografisi” adlı kitabı yayınlanacak. Gazeteniz (APSADGİIL AGUEYSIBJI YURDUN SESİ Gazetesinden №1 (25). 2013ш. Ианвар 25) olarak kitabın ikinci bölümü olan “Gulrıpş Abhazlarının antropononimi” başlıklı yazıdan alıntıları sizlerle paylaşıyoruz.

 

Gulrıpş bölgesinde 757 toponomik isimle dağ ve nehir adlarından oluşan 120 isim korunmuş bulunuyor.  Bütün bunlar 1860 - 1870 arasındaki büyük sürgünde topraklarından koparılıncaya kadar burada yaşayan kişi ve aile adlarıyla ilişkili görünüyor.  İşte bunlardan bir kaç örnek:

Tsanba yıkuara-Tsanbakua rıkuara (Tsanba’nın veya Tsanba’ların deresi) Bğavüba deresi ile Pşap arasından Karadeniz'e dökülür.  Bu isim bölgede daha önce Tsanba ailesinin yaşadığını vurguluyor.Dopuakıt Dopua ailesinin köyü. Lata ise Dal’lıların merkezi idi.  Dal XIX.yüzyıldaki en önem li yerleşim birimlerinden biriydi.  Tarihi materyallere göre bu bölgede günümüzde ancak Abazin ve Kabardey bölgelerinde yaşayan “Dalov” ailesi yaşamaktaydı.  Zambal (veya Tsımpar-Tsımbal) Rus kaynaklarında Tzabal köyünün adı olarak geçer.  Adagua, Tzabal sınırları içerisindeki bir dağın adıdır.  Abhaz mitolojisinde hayvanatın kralı kör ve sağırdır ve bu dağ onun mekanıdır.  Bundan dolayı da adı “Adagua” yani sağır olmuştur. Başka bir görüşe göre ise Adagua bir Abhaz aile adıdır.

Prof.X.Bğavüba’nın yaşlılardan yaptığı derlemelere göre Abhazya’nın kuzeydoğusunda yaşayan ama bu gün yok olan sülaleler arasında Mazaa (Madzaa, Mamzaa), Awublaa, Abataa, Abırzıkiaa, Ayaraa, Acıraa Nanaa ve Adaguaa’lar sayılabilir.  Bu sülalelerin tamamı Türkiye’ye sürgüne gitmek zorunda kaldılar.  Bunun dışında Adagua adının eskiden Ubıx’lar arasında da sıkça kullanıldığını bilmeliyiz. Örneğin 1825 yılında Abhazya’ya bir baskın düzenleyen  bin kişilik kuvvetin başında bulunan kişi Saatkeri Adagua-yıpa Dagomuqua idi.  Başka bir deyişle Adagua Berzek-yıpa Saatkeri...

Qlıç, Kafkas dağlarındaki en önemli geçitlerden,  bu gün bu isim aynı zamanda Abazin ailelerden de birisinin adı.  Şow, Ajara köyünde bir bölge adı.  O da Şowa aile adı ile bağlantılı bulunuyor. CaaTzabal bölgesinin güneydoğusunda bir köy adı ve Copua ailesiyle ilişkili. Xegrıpş- XIX.yüzyılda Kudrı ve Dranda arasında bulunan bu yerleşim yeri,  Xagba ailesinin köyü idi. XIX.yüzyılda ise Campal adını taşıyan dağ Palba aile adından geliyor.

Maçara köyü, Prof.X. Bğavüba’ya göre Maçaraa’larla bağlantılı.  Bagada,  Bagaa,  Bagada köprüsü gibi isimler ise eskiden bu bölgede yaşayan Abhaz soylu ailelerinden Bağba’larla ilişkili. Lata köyündeki Arguniya adındaki dere ve mahalle adı ile Amıtqial ile Campal arasındaki Adzınaa köyü,  Argun ve Adzınba aile adlarından gelmektedir.  Arlan yıquara yani Arlan deresi Arlan sülalesi,  Merxiaul köyü ise Merxiaa sülalesi adı ile bağlantılı, her ne kadar türkçe “ul” eki almışsa da Prof. İnalipa’nın “Abhazların antroponomisi” kitabında sayılan aile isimleri arasında Merxiaa’lar da bulunuyor.  Amxel,  Bağbaran köyü yakınlarında bir yer adı Amxeliyaa sülalesi ise günümüzde Türkiye’de Mezit köyünde yaşamaktalar.  Parnawut, bu gün Pşap köyünün bir mahallesi, ismini de Abhaz ailelerinden Parnawut’lardan alıyor. 1871 yılındaki bir tarihi belgede Lıxnı köyünde yaşayan Raşit Parnawut’dan bahsediyor.  Bğavü yaşta da, Bğavüba ya da Bğavüiyaa aile isminden gelir. Pşalış ismi ise Pşaliyaa sülalesiyle bağlantılı, zira 1878 yılına kadar Tzxıbın ve Dranda arasında Pşaliyaa sülalesi yaşamaktaydı. Çxualiya, Prof. Bjanya’nın görüşüne göre Dranda bölgesindeki bir yer adıydı. Çünkü XVI- II.yüzyılda Abjuwaların prensi Bakırbey’in torunu Alibey Çaçba burada yaşamaktaydı. Qulamba ya da Qulanba deresi Qulanba sülale adından gelmektedir. Qulanba sülalesi Gudauta’nın Qulanırxua köyünde yaşayan ve Lakırba ailesinin bir kolu olduğu varsayılan soylu bir ailedir. Baban köyü XIX.yüzyılda Kialafüır ve Maçara nehirleri arasında bulunmaktaydı.  Bağuaza köyü ise Tzabal’a bağlıydı.

Gulrıpş adının kaynağı ile ilgili iki farklı görüş bulunuyor. İlk görüşe göre, Guliya sülale adından gelmektedir. İkinci görüşe göre ise Slambek oğlu Gulrıpş’tan bu ismi almıştır.  XIX.yüzyılın tarihi verilerine göre Kialafüır ve Kudrı nehirleri arasında çok sayıda Abhaz sülaleleri yaşamaktaydı genellikle 5 ila 15 aile arasında değişen nüfuslara sahip olan bu sülaleler arasında sayıca kalabalık olanlar da az değildi örneğin: Aşxaraa’lar 20 aileden fazlaydılar.  Aquısbalarla Afüqatzaalar 29, Argunaa’lar 31, Adzımba’lar 46, Bütba’lar 62, Kapba’lar 85, Barçın’lar 91, Abıgba’lar 117, Axba’lar 128, Agırbalar ise 243 hane idiler. Yine tarihi bilgilere göre Gulrıpş topraklarındaki Amtkial köyünde Laçuışba’lar, Tzabal köyünde Samaa’lar, Tzıxı bın köyünde Tsixuaşaa’lar,  Nauş köyünde Yardaraa’lar yaşamaktaydı. Merkhawul köyünde ise sürgünden sonra kalan aileler arasında Lakırba’lar (yazar Mixa Lakırba, besteci İvan Lakırba) kalmıştı. Bağmaran köyünde öteden beri soylu Şakirbay ailesi yaşamaktaydı.  Pşap köyü Biguaa’ların yoğun oldukları bir köydü.  Bazı yerler bu bile hala aile ismiyle anılmaktadır.  Sadece bu köyde sürgünden önce 120 hane Biguaa yaşamaktaydı.  Bunlar arasından 10 hane kadarı sürgünden geri dönmeyi başardılarsa da Bediya,  Txina,  Atara,  Yeşıra, L ıxnı ve Muk gibi başka köylere yerleştirildiler.  Bahsettiğimiz aileler dışında 1860-1870 yıllarına ait bilgilere göre Gulrıpş bölgesinde yaşayan diğer sülaleler ise şunlar: Abjnow, Agibaa, Acam, Adzınba, Alakeaa, Alımhaşaa,  Arsiyaa,  Axaa,  Axcalaa, Açaa,  Afüxuatzaa,  Babaşiyaa, Bagapşaa,  Bazaa,  Badiyaa, Bermıtaa, Bğeyaa,  Gabriyaa,  Gumanaa,  Gırcınaa,  Guliyaa,  Gındiyaa,  Darguılaa,  Dapuwaa, Dgebiyaa,  Deymataa,  Jiyaa,  Cegeliyaa,  Dçakowaa, Ernaa,  Ermışaa,  Erıstaa, Ajüanaa, Kalandiyaa, Kapaa,  Kaçüaa,  Kaçaa,  Kokoskiraa,  Kriyaa,  Kuteliyaa,  Kuıçaa,  Kiılaa,  Lagulaa,  Lazaa,  Maanaa, Marşanaa,  Mikaa,  Mkuaçüaa,  Mkuacaa,  Mguaçüaçüaa,  Papaskiıraa,  Paştaa,  Peşbaa,  Pimpiyaa, Pipiyaa,  Ptışaa,  Pıntzatcaa,  Sariyaa, Tüanaa, Trapşaa,  Haraziyaa,  Hagaa,  Hatxuaa,  Hatavüquaa, Hayabataa,  Hüatışaa,  Xıbaa,  Tsanaa,  Tsıbaa, Tsıkhçıaa,  Tcüızaa,  Tzılafüaa, Çiçuwaa,  Çkotuaa, Çırgaa,  Çuxipaçüa;  Çatcüaa,  Çaçaa,  Şarmataa, Şınkuraa,  Şowaa, Şoniyaa,  Şalarberiyaa,  Şarbaliyaa, Füxuatzalaa,  Eymxaa,  Yardaripaçüa.  Vs.  Elbette burada Gulrıpş ile birlikte XIX.yüzyılda Guma bölgesinde yaşayan sülaleleri de zikretmek gerekir:  Agwaa, Agotsaa,  Adzınaa,  Aquısaa,  Amkuaçaa, Aşxartsaa, Baalowaa, Beyipaçüa,  Bectvayıpaçüa, Biguaa,  Banbalipaçüa,  Bardanaa,  Gabliyaa, Gejipaçüa,  Gaçipaçüa,  Gergelipaçüa,  Romanipaçüa,  Guöliyaa,  Gurguripaçüa, Gumanipaçüa, Cacayıpaçüa,  Celanamataa,  Eriyıpaçüa,  Kazandaa,  Kaçanipaçüa,  Kebriyaa, Koveçipaçüa,  Kopaa, Kuliyaa,  Kuteşaa,  Labiguaa,  Mesriyıpaçüa, Onabaa,  Patiryıpaçüa, Sakuaripaçüa,  Tasbeyıpaçüa, Taskoçyıpaçüa,  Terpşaa, Hanbataa,  Xeşaa, Xıpaa,  Tsitsxuaşaa,  Tçıxçıaa, Çuguaa,  Şepuaa,  Şundaa, Şonuaa.  Abhaz bağımsızlık mücadelesinden sonra sürgündeki Abhaz kökenliler tarihi vatanlarına dönmeye başlayınca Gulrıpş toprakları da evlatlarıyla kucaklaşmaya başladı.  Bu gün çok sayıda soydaşımız Gulrıpş bölgesinde toprak sahibi olmuş durumda. Bu kişilerin mensup oldukları sülaleler ise şöyle:  Abıgba,  Abdiba,  Abrıtskiıl,  Abuxba,  Abıcba, Ayüdzba,  Agırba,  Aguasba,  Adzınba, Aybga, Aysanaa,  Akayüba,  Akalğba,  Akoltsba,  Aquısba,  Akşba,  Amçba,  Ampal,  Ankuab,  Anşba,  Argun, Ardzınba,  Arxagov, Arınba,  Arıstaa,  Arüytaa,  Asnakua,  Atrışba,  Axba,  Açugba,  Açuzba,  Aşamba, Afüanba,  Aşuba, Afüıqatzaa,  Aşınba,  Babal,  Bağba,  Badiya,  Baraqua,  Baresbi,  Bartsıts,  Barçan, Bganba,  Bğavüba,  Berzek,  Betxuan,  Bjaduğ,  Boran,  Bütba,  Bıc,  Geçba,  Gogua,  Gumba,  Guşmal, Canbey,  Canımbey,  Capra,  Ceniya,  Cucuğ,  Dzıba,  Dumaa,  Eminipa,  Janbey,  Jiyba,  Kaytanba, Kapba,  Karçaa,  Kaçüba, Kebişe,  Keref,  Kişmaxo,  Kopsergen,  Kortua,  Kuadzba,  Kucba,  Kutsniya, Kutarba,  Kuşma,  Kımza,  Kukba, Lakoba,  Lakrba,  Laçüışba, Leguas,  Leyba,  Maan,  Marşan,  Maçikua,  Mgol,  Muran,  Naguıt,  Nalkuay,  Naxşir,  Palba,  Papba,  Pliya,  Pşanaa,  Pşey,  Pınsaçaa, Sağariya,  Sadzba,  Sidyıpa, Tagujako, Tarba,  Tataş,  Tlebaje,  Tlişe,  Trapş,  Wazba,  Wanarba, Wanaça, Wumurxua,  Utıj,  Uçaşa,  Xagundoko,  Hacımba,  Halbad,  Hanipa,  Hapat,  Haştsa,  Xetsiya, Xraça,  Hümarba,  Xuapşux,  Xuaraa,  Xute,  Xuşt,  Xışba,  Tseykua,  Tsıugba,  Çıüfüba,  Tsıtsba, Tsıtsaa, Çazmaa,  Çanba,  Çkua,  Çkotua,  Cokua,  Çuğipa,  Çurey,  Şxagoş,  Uşaça,  Ebjnou,  Ekba,  Eşba.

 

Kaynak: Omar MAAN Apsadgil Gazetesin №1(25). 2013ш. Ианвар 25 

Düzenleme: Özen Atsanba

 

  • Bu haberi paylaşın:
UYARI: Konuyla ilgisi bulunmayan, hakaret içeren cümleler veya imalar, inançlara saldırı, şiddete teşvik ve tamamı büyük harfle yazılan yorumlar onaylanmamaktadır.
EDİTÖR'DEN Kategorisindeki Diğer Haberler
Abhaz Bayrağındaki ve Armasındaki Sembollerin Gerçek Anlamı Nedir?
MESLEK SEÇİMİNİZDE İLKLERİ, YAYGINLAŞMAMIŞ DALLARI SEÇMEK, GELECEKTE, ARANA..
Ünal Akbulut Bınala Onu en iyi Kendisi yani şiirleri tanıtıyor. Üzerine bi..
3 günlük tatile gider gibi, yanına yedek bir pantolon bir kazak ve çorap al..
Onlar Bizim Her Şeyimiz! 4 Metin Aşoğlu Aşba
Cennet Vadisi Bilecik Bozüyük yol güzergâhında Başkoy, Kalanlar Mevki Bilec..
nakliyat
İmsakGüneşÖğleİkindiAkşamYatsı
medi
haceri, simya , naturel , dogal , urun , organik sampuan , organik sivi sabun, organik dus jeli , organiMilliSavunmaYusufoğlu Makina ve Kalıp Sanayi
bmV0aGFiZXJ5YXppbGltaS5jb20=